เคยสงสัยไหมว่า “คนข้ามเพศ” คือใคร? แล้วการข้ามเพศทางการแพทย์คืออะไร? บทความนี้จะมาไขข้อข้องใจให้วัยรุ่นทุกคนได้เข้าใจเรื่องราวของเพื่อนๆ กลุ่มคนข้ามเพศ รวมถึงกระบวนการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการข้ามเพศอย่างละเอียด ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงทางสังคม การใช้ฮอร์โมน หรือการผ่าตัด เพื่อให้ทุกคนเข้าใจและอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างมีความสุข

คนข้ามเพศคือใคร? ทำไมถึงไม่ตรงกับเพศกำเนิด?

คนข้ามเพศ (transgender people) คือ คนที่มีความรู้สึกทางเพศ (gender identity) ไม่ตรงกับเพศที่ถูกกำหนดมาตั้งแต่เกิด (assigned sex at birth) หรือเพศทางกายภาพของตัวเอง บางคนอาจรู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้หญิงตั้งแต่เกิดมาเป็นผู้ชาย หรือกลับกัน บางคนอาจรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้เป็นทั้งผู้หญิงและผู้ชาย ซึ่งความรู้สึกเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมชาติและไม่ได้ผิดปกติอะไรเลย

คนข้ามเพศบางคนอาจจะยังไม่ได้ตัดสินใจเปลี่ยนแปลงอะไร แต่บางคนอาจจะเลือกที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเองให้ตรงกับความรู้สึกภายในใจ ซึ่งกระบวนการนี้เรียกว่า การข้ามเพศ (gender transition)

ประเภทของคนข้ามเพศที่ควรรู้จัก

• Female-to-Male (FTM) Transgender: คนที่เกิดมาเป็นผู้หญิง แต่รู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้ชาย
• Male-to-Female (MTF) Transgender: คนที่เกิดมาเป็นผู้ชาย แต่รู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้หญิง

Gender Dysphoria: ภาวะไม่สบายใจเมื่อเพศไม่ตรงกับใจ

Gender Dysphoria คือ ภาวะที่คนคนหนึ่งรู้สึกไม่สบายใจอย่างมาก เพราะเพศที่ตัวเองเป็นไม่ตรงกับเพศที่ใจตัวเองรู้สึก ซึ่งเมื่อก่อนอาจจะเรียกว่า Gender Identity Disorder แต่ปัจจุบันไม่ได้ถูกจัดว่าเป็นความผิดปกติทางจิตเวชแล้วนะ

คนที่มีภาวะนี้อาจจะรู้สึกเศร้า หงุดหงิด หรือวิตกกังวลมากๆ เพราะรู้สึกว่าตัวเองไม่เป็นตัวเองอย่างแท้จริง ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งในเด็ก วัยรุ่น และผู้ใหญ่เลย

สัญญาณที่บ่งบอกว่าอาจมีภาวะ Gender Dysphoria

• รู้สึกว่าเพศที่ตัวเองเป็นไม่ตรงกับความรู้สึก
• อยากเป็นเพศอื่นมากๆ
• ไม่ชอบร่างกายของตัวเอง
• รู้สึกเศร้าหรือหงุดหงิดบ่อยๆ

การดูแลสุขภาพจิตใจเมื่อรู้สึกว่าเพศไม่ตรงกับใจ

สิ่งสำคัญที่สุดคือการยอมรับและเข้าใจความรู้สึกของตัวเอง ลองพูดคุยกับเพื่อนสนิท คนในครอบครัว หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต เพื่อขอคำปรึกษาและรับการสนับสนุน

การเข้าร่วมกลุ่มสนับสนุน (support group) ก็เป็นอีกวิธีที่ดีในการพบปะผู้คนที่มีประสบการณ์คล้ายๆ กัน และแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันได้

คำแนะนำเพิ่มเติมเพื่อดูแลตัวเอง

• รักและเคารพตัวเอง: ไม่ว่าคุณจะเป็นใคร หรือรู้สึกอย่างไร คุณก็มีคุณค่าในตัวเองเสมอ
• หาคนที่เข้าใจและสนับสนุนคุณ: การมีคนที่เข้าใจและพร้อมรับฟังเป็นสิ่งสำคัญมากๆ
• อย่ากลัวที่จะขอความช่วยเหลือ: ถ้าคุณรู้สึกว่าไม่ไหวจริงๆ อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

กระบวนการข้ามเพศทางการแพทย์: มีอะไรบ้าง?

สำหรับคนที่ต้องการเปลี่ยนแปลงตัวเองให้ตรงกับความรู้สึกภายในใจมากขึ้น การข้ามเพศทางการแพทย์ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง ซึ่งมีหลายขั้นตอนและต้องได้รับการดูแลจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญอย่างใกล้ชิด

กระบวนการนี้ไม่ได้มีสูตรสำเร็จตายตัว แต่ละคนอาจจะเลือกทำบางอย่างหรือไม่ทำบางอย่างก็ได้ ขึ้นอยู่กับความต้องการและความพร้อมของแต่ละคน

ขั้นตอนหลักๆ ในการข้ามเพศทางการแพทย์

1. ประเมินสุขภาพจิต: พบจิตแพทย์เพื่อประเมินว่ามีความพร้อมทั้งทางร่างกายและจิตใจหรือไม่
2. การเปลี่ยนแปลงทางสังคม (Social Transition): เริ่มต้นจากการเปลี่ยนแปลงการแต่งกาย ทรงผม หรือชื่อที่ใช้
3. การใช้ฮอร์โมน (Hormone Therapy): รับฮอร์โมนเพศตรงข้ามภายใต้การดูแลของแพทย์
4. การผ่าตัด (Surgery): ผ่าตัดเพื่อเปลี่ยนแปลงรูปร่างให้ตรงกับเพศที่ต้องการ

การเปลี่ยนแปลงทางสังคม: ก้าวแรกของการเป็นตัวเอง

การเปลี่ยนแปลงทางสังคม (Social Transition) คือ การเริ่มต้นเปลี่ยนแปลงตัวเองในชีวิตประจำวัน เพื่อให้สอดคล้องกับเพศที่เรารู้สึกว่าเป็น เช่น การเปลี่ยนสไตล์การแต่งตัว การไว้ทรงผมใหม่ การใช้ชื่อและคำสรรพนามใหม่ หรือการเปิดเผยตัวตนกับคนรอบข้าง

สำหรับ FTM (หญิงข้ามเพศชาย) อาจจะเริ่มจากการรัดหน้าอก (chest binding) เพื่อให้หน้าอกแบนราบ หรือการลองใช้อวัยวะเพศชายเทียม

สำหรับ MTF (ชายข้ามเพศหญิง) อาจจะเริ่มจากการใส่หน้าอกเทียม หรือการเก็บซ่อนอวัยวะเพศชาย (genital tucking)

ข้อควรระวังในการเปลี่ยนแปลงทางสังคม

• การรัดหน้าอก: ไม่ควรรัดนานเกิน 12 ชั่วโมงต่อวัน และไม่ควรรัดแน่นจนเกินไป
• การเก็บซ่อนอวัยวะเพศ: ควรทำอย่างระมัดระวัง เพื่อป้องกันการเกิดการระคายเคืองหรือติดเชื้อ

การใช้ฮอร์โมน: เปลี่ยนแปลงร่างกายให้ตรงกับใจ

การใช้ฮอร์โมน (Hormone Therapy) คือ การรับฮอร์โมนเพศตรงข้าม เพื่อเปลี่ยนแปลงลักษณะทางกายภาพให้ใกล้เคียงกับเพศที่ต้องการมากขึ้น ซึ่งต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด

สำหรับ FTM (หญิงข้ามเพศชาย) จะได้รับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน (testosterone) เพื่อเพิ่มมวลกล้ามเนื้อ เสียงทุ้มขึ้น และมีขนขึ้นตามร่างกาย

สำหรับ MTF (ชายข้ามเพศหญิง) จะได้รับฮอร์โมนเอสโตรเจน (estrogen) และยาต้านฮอร์โมนเพศชาย (anti-androgen) เพื่อลดขนตามร่างกาย ผิวพรรณนุ่มนวลขึ้น และมีหน้าอก

สิ่งที่ต้องรู้ก่อนเริ่มใช้ฮอร์โมน

• ผลข้างเคียง: ฮอร์โมนอาจมีผลข้างเคียง เช่น อารมณ์แปรปรวน หรือความเสี่ยงต่อการเกิดโรคบางชนิด
• การติดตามผล: ต้องมีการตรวจเลือดและติดตามผลกับแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

การผ่าตัด: สร้างรูปร่างใหม่ให้ตรงกับความรู้สึก

การผ่าตัด (Surgery) คือ ขั้นตอนสุดท้ายของการข้ามเพศทางการแพทย์ ซึ่งเป็นการผ่าตัดเพื่อเปลี่ยนแปลงรูปร่างให้ตรงกับเพศที่ต้องการอย่างถาวร

สำหรับ FTM (หญิงข้ามเพศชาย) อาจจะมีการผ่าตัดหน้าอก (top surgery) เพื่อเอาเนื้อหน้าอกออก หรือการผ่าตัดสร้างอวัยวะเพศชาย (bottom surgery) ซึ่งมีหลายวิธี เช่น Metoidioplasty หรือ Phalloplasty

สำหรับ MTF (ชายข้ามเพศหญิง) อาจจะมีการผ่าตัดแปลงเพศ (gender confirmation surgery) เพื่อสร้างช่องคลอดเทียม หรือการผ่าตัดเสริมหน้าอก

สิ่งที่ต้องคิดให้ดีก่อนตัดสินใจผ่าตัด

• ผลลัพธ์: การผ่าตัดอาจไม่ได้ผลลัพธ์ตามที่ต้องการเสมอไป
• ความเสี่ยง: การผ่าตัดมีความเสี่ยง เช่น การติดเชื้อ หรือภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ
• ค่าใช้จ่าย: การผ่าตัดมีค่าใช้จ่ายสูง และอาจไม่ครอบคลุมในสิทธิการรักษา

สังคมและคนรอบข้าง: กำลังใจสำคัญในการข้ามเพศ

การข้ามเพศไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องอาศัยความกล้าหาญและความอดทนอย่างมาก กำลังใจจากคนรอบข้างจึงเป็นสิ่งสำคัญมากๆ ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว เพื่อน หรือคนรัก

การที่คนรอบข้างเข้าใจและยอมรับในสิ่งที่เราเป็น จะช่วยให้เรามีความสุขและมั่นใจในการใช้ชีวิตมากขึ้น

สิ่งที่คนรอบข้างทำได้เพื่อสนับสนุนคนข้ามเพศ

• รับฟังและเข้าใจ: พยายามทำความเข้าใจในสิ่งที่เขาหรือเธอเป็น
• ใช้ชื่อและคำสรรพนามที่ถูกต้อง: เคารพในการตัดสินใจของเขาหรือเธอ
• ให้กำลังใจและสนับสนุน: ช่วยเหลือและสนับสนุนในทุกๆ ด้าน

ไม่ว่าคุณจะเป็นใคร หรือกำลังเผชิญกับอะไร Lovecare Station ขอเป็นกำลังใจให้ทุกคนเสมอ ถ้ามีเรื่องไม่สบายใจ หรือต้องการคำปรึกษา อย่าลังเลที่จะแวะมาคุยกับพวกเรานะ พวกเราพร้อมรับฟังและช่วยเหลือเสมอ