เคยรู้สึกเหมือนมีหลายคนอยู่ในตัวไหม? หรือเห็นเพื่อนเปลี่ยนไปเป็นคนละคน? อาจจะเคยได้ยินคำว่า "โรคหลายบุคลิก" หรือที่ปัจจุบันเรียกว่า Dissociative Identity Disorder (DID) กันมาบ้าง โรคนี้ซับซ้อนกว่าที่เราคิดเยอะเลยนะ มาทำความเข้าใจไปพร้อมๆ กันดีกว่า ว่า DID คืออะไร ทำไมถึงเกิดขึ้น แล้วเราจะรับมือกับมันยังไงได้บ้าง

ทำความรู้จัก Dissociative Identity Disorder (DID)

Dissociative Identity Disorder หรือ DID คือภาวะที่คนๆ หนึ่งมี สองอัตลักษณ์ (identity) หรือมากกว่านั้น สลับผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกันออกมาแสดงออก บุคลิกแต่ละแบบก็จะมีชื่อ ความชอบ ความคิด ความทรงจำ และพฤติกรรมที่แตกต่างกันไป บางครั้งเราเลยรู้สึกเหมือนคนๆ นั้นเป็นคนละคนเลย

คำว่า Dissociative แปลว่า การแยกตัวออกจากกัน ในกรณีนี้คือการที่คนๆ หนึ่งรู้สึกว่าตัวเองแยกออกจากความคิด ความรู้สึก ความทรงจำ หรือแม้แต่ร่างกายของตัวเอง ซึ่งเป็นกลไกที่จิตใจสร้างขึ้นมาเพื่อรับมือกับเรื่องที่เจ็บปวดเกินจะรับไหว

ลองนึกภาพว่าจิตใจเราเหมือนบ้านที่มีหลายห้อง แต่ละห้องเก็บความทรงจำ ความรู้สึกที่แตกต่างกันไว้ คนที่เป็น DID เหมือนมีคนหลายคนอยู่ในบ้านหลังนั้น แต่ละคนก็มีสิทธิ์ที่จะออกมาใช้ชีวิตในบางเวลา

ทำไมต้องเรียกว่า "หลายอัตลักษณ์" แทน "หลายบุคลิก"?

• คำว่า "อัตลักษณ์" สื่อถึงความเป็นตัวตนที่ลึกซึ้งกว่าแค่บุคลิกภายนอก
• ช่วยลดความเข้าใจผิดว่า DID เป็นแค่การแสดงละคร หรือการเสแสร้ง
• เน้นย้ำว่าแต่ละอัตลักษณ์มีความเป็น "คน" อย่างเต็มที่

สาเหตุของ DID: ทำไมถึงมีหลายคนในร่างเดียว?

สาเหตุหลักของ DID มักมาจากการเผชิญกับ เหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรงในวัยเด็ก เช่น การถูกทำร้ายร่างกายหรือจิตใจอย่างต่อเนื่อง การถูกทอดทิ้ง หรือการอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย

จิตใจที่ยังเล็กและเปราะบางจะสร้างกลไกป้องกันตัวเองขึ้นมา โดยการ "แยกตัว" ออกจากความเจ็บปวดนั้น เหมือนสร้างคนอีกคนขึ้นมาเพื่อรับเคราะห์แทนตัวเอง คนๆ นั้นก็เลยกลายเป็นอีกอัตลักษณ์หนึ่งที่มีความทรงจำและความรู้สึกที่แตกต่างออกไป

ไม่ใช่ทุกคนที่ผ่านเหตุการณ์เลวร้ายในวัยเด็กจะเป็น DID นะ ปัจจัยอื่นๆ ก็มีผล เช่น พันธุกรรม สภาพแวดล้อม และความสามารถในการรับมือกับความเครียดของแต่ละคน

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิด DID

• การถูกทำร้ายร่างกายหรือจิตใจในวัยเด็ก
• การถูกทอดทิ้ง หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย
• การมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคทางจิตเวช

อาการของ DID: สังเกตตัวเองและคนรอบข้าง

อาการของ DID นั้นหลากหลายมากๆ ขึ้นอยู่กับแต่ละคนและแต่ละอัตลักษณ์ แต่สิ่งที่พบได้บ่อยๆ คือ:

• การมีสองอัตลักษณ์ขึ้นไป ที่สลับผลัดเปลี่ยนกันออกมา
• สูญเสียความทรงจำ เกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในขณะที่อีกอัตลักษณ์หนึ่งออกมา
• รู้สึกเหมือนตัวเองไม่ใช่คนเดิม หรือเหมือนมีคนอื่นอยู่ในร่างกาย
• มีอาการทางจิตเวชอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น ซึมเศร้า วิตกกังวล หรือ PTSD

บางคนอาจจะแค่รู้สึกสับสน มึนงง หรือหลงลืม บางคนอาจจะได้ยินเสียงในหัว หรือเห็นภาพหลอน ในขณะที่บางคนอาจจะเปลี่ยนบุคลิกไปอย่างสิ้นเชิงจนคนรอบข้างตกใจ

สัญญาณที่บ่งบอกว่าอาจเป็น DID

1. จำไม่ได้ว่าตัวเองทำอะไรลงไป หรือไปที่ไหนมา
2. มีข้าวของที่ไม่คุ้นเคย หรือมีคนบอกว่าเราทำอะไรแปลกๆ
3. รู้สึกเหมือนตัวเองไม่ใช่คนเดิม หรือเหมือนมีคนอื่นอยู่ในร่างกาย
4. มีอาการทางจิตเวชอื่นๆ ร่วมด้วย

การวินิจฉัย DID: ทำความเข้าใจเพื่อการรักษา

การวินิจฉัย DID เป็นเรื่องที่ซับซ้อนและต้องทำโดย จิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เท่านั้น เพราะอาการของ DID อาจคล้ายกับโรคทางจิตเวชอื่นๆ ได้

จิตแพทย์จะทำการสัมภาษณ์ ตรวจร่างกาย และอาจใช้แบบทดสอบทางจิตวิทยา เพื่อประเมินอาการและความเป็นไปได้ที่จะเป็น DID

สิ่งสำคัญคือต้องเปิดใจและให้ข้อมูลที่ถูกต้องกับจิตแพทย์ เพื่อให้ได้รับการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะสม

ขั้นตอนการวินิจฉัย DID

1. สัมภาษณ์และซักประวัติอย่างละเอียด
2. ตรวจร่างกายเพื่อหาสาเหตุทางกายภาพ
3. ใช้แบบทดสอบทางจิตวิทยาเพื่อประเมินอาการ
4. วินิจฉัยโดยจิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

การรักษา DID: เยียวยาจิตใจ สร้างความเข้มแข็ง

DID เป็นโรคที่รักษาได้นะ ถึงแม้ว่าจะต้องใช้เวลาและความอดทน แต่ก็มีหลายวิธีที่จะช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้ การรักษาหลักๆ คือ จิตบำบัด (Psychotherapy) ซึ่งมีหลายรูปแบบ เช่น:

• Cognitive Behavioral Therapy (CBT): ช่วยปรับเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม
• Dialectical Behavior Therapy (DBT): ช่วยจัดการกับอารมณ์ที่รุนแรงและพัฒนาทักษะในการเข้าสังคม
• Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR): ช่วยลดผลกระทบจากเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ

นอกจากจิตบำบัดแล้ว การใช้ยา (Medication) ก็อาจช่วยบรรเทาอาการทางจิตเวชอื่นๆ ที่เกิดร่วมด้วยได้ เช่น ยาต้านเศร้า หรือยาคลายกังวล

สิ่งสำคัญที่สุดในการรักษา DID คือการสร้างความสัมพันธ์ที่ไว้ใจได้กับนักจิตบำบัด และการมีกำลังใจจากคนรอบข้าง

เป้าหมายของการรักษา DID

• ลดอาการที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน
• รวมอัตลักษณ์ต่างๆ เข้าด้วยกัน (Integration)
• พัฒนาทักษะในการจัดการกับความเครียดและอารมณ์
• สร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับตัวเองและผู้อื่น

การดูแลตัวเองและคนใกล้ชิดที่เป็น DID

ถ้าคุณสงสัยว่าตัวเองหรือคนใกล้ชิดอาจเป็น DID สิ่งแรกที่ต้องทำคือ ไปพบจิตแพทย์ เพื่อรับการวินิจฉัยและการรักษาที่ถูกต้อง

นอกจากนั้น การดูแลตัวเองให้ดีก็สำคัญมากๆ พักผ่อนให้เพียงพอ กินอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และหากิจกรรมที่ช่วยผ่อนคลายความเครียด

สำหรับคนใกล้ชิด การให้กำลังใจและความเข้าใจเป็นสิ่งสำคัญที่สุด รับฟังอย่างตั้งใจ ไม่ตัดสิน และสนับสนุนให้ไปรับการรักษาอย่างต่อเนื่อง

สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำเมื่ออยู่กับคนที่เป็น DID

• สิ่งที่ควรทำ: ให้กำลังใจ รับฟังอย่างตั้งใจ สนับสนุนให้ไปรับการรักษา
• สิ่งที่ไม่ควรทำ: ตัดสิน วิพากษ์วิจารณ์ หรือบังคับให้ทำในสิ่งที่ไม่อยากทำ

DID ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด: สร้างความเข้าใจ ลดอคติ

DID เป็นโรคที่ซับซ้อนและอาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดได้ง่าย แต่สิ่งสำคัญคือต้องจำไว้ว่า ผู้ที่เป็น DID ไม่ได้เป็นคนอันตราย พวกเขาแค่ต้องการความช่วยเหลือและความเข้าใจ

การสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับ DID และลดอคติในสังคม จะช่วยให้ผู้ป่วยกล้าที่จะเปิดเผยตัวเองและเข้าถึงการรักษาได้ง่ายขึ้น

พวกเราทุกคนสามารถมีส่วนร่วมในการสร้างสังคมที่เปิดกว้างและยอมรับความแตกต่างได้ เริ่มจากการเรียนรู้และทำความเข้าใจเกี่ยวกับ DID ให้มากขึ้น

ความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับ DID

• DID เป็นแค่การแสดงละคร
• ผู้ที่เป็น DID เป็นคนอันตราย
• DID รักษาไม่หาย

หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้ทุกคนเข้าใจ DID มากขึ้นนะ การเข้าใจโรคนี้เป็นก้าวแรกที่สำคัญมากๆ ในการช่วยเหลือตัวเองและคนรอบข้าง ถ้าใครมีคำถามหรืออยากปรึกษาเพิ่มเติม สามารถมาคุยกับพี่ๆ ที่ Lovecare Station ได้เสมอนะ พวกเราพร้อมรับฟังและให้กำลังใจเสมอ ❤️