เคยไหมที่รู้สึกเหมือนมีคนอื่นกำลังควบคุมชีวิตเราอยู่? หรือทำไมบางทีเราถึงทำอะไรที่ไม่เข้าท่า ทั้งที่รู้ว่าไม่ควร? การรู้เท่าทันตัวเอง (self-awareness) นี่แหละที่จะช่วยให้เราเข้าใจความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมของตัวเองมากขึ้น เพื่อที่เราจะได้เป็นตัวของตัวเองอย่างแท้จริง!
ความรู้เท่าทันตัวเอง (Self-Awareness) คืออะไร?
Self-awareness คือความสามารถในการรับรู้และเข้าใจความคิด อารมณ์ ความรู้สึก รวมถึงค่านิยมของเราเอง และที่สำคัญคือการเข้าใจว่าสิ่งเหล่านี้มีอิทธิพลต่อการกระทำของเรายังไงบ้าง.
ลองนึกภาพว่าเราเป็นเหมือนนักสำรวจที่กำลังเดินทางในป่าลึก Self-awareness ก็คือแผนที่และเข็มทิศที่จะช่วยให้เรารู้ว่าตอนนี้เราอยู่ที่ไหน กำลังจะไปไหน และอะไรคือสิ่งที่สำคัญสำหรับเรา.
การรู้เท่าทันตัวเองไม่ใช่แค่การรู้ว่าเราชอบอะไรหรือไม่ชอบอะไร แต่ยังรวมถึงการเข้าใจว่าทำไมเราถึงชอบหรือไม่ชอบสิ่งเหล่านั้น และสิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อการตัดสินใจของเราอย่างไร.
ทำไม Self-Awareness ถึงสำคัญ?
- ช่วยให้เข้าใจตัวเองมากขึ้น: ยิ่งเรารู้จักตัวเองมากเท่าไหร่ เราก็จะยิ่งเข้าใจว่าทำไมเราถึงทำสิ่งต่างๆ และอะไรคือสิ่งที่ขับเคลื่อนเรา.
- ช่วยให้ตัดสินใจได้ดีขึ้น: เมื่อเรารู้ว่าอะไรคือสิ่งที่เราให้ความสำคัญ เราก็จะสามารถตัดสินใจได้สอดคล้องกับค่านิยมของเรามากขึ้น.
- ช่วยให้จัดการอารมณ์ได้ดีขึ้น: การเข้าใจอารมณ์ของตัวเองจะช่วยให้เรารับมือกับความเครียดและความท้าทายต่างๆ ได้ดีขึ้น.
Self-Awareness เป็นทักษะใหม่เหรอ?
จริง ๆ แล้วไม่ใช่เลย! มนุษย์เรามีความสามารถในการรับรู้ตัวเองมาตั้งแต่เกิด แค่ตอนเด็ก ๆ เราอาจจะสื่อสารออกมาในรูปแบบง่าย ๆ เช่น ร้องไห้เมื่อหิว หรืองอแงเมื่อไม่พอใจ.
แต่พอโตขึ้น เราเริ่มที่จะต้องรับรู้ถึงความต้องการของคนอื่น ค่านิยมของสังคม และความคาดหวังต่าง ๆ จนบางทีเราก็ลืมที่จะหันกลับมามองตัวเอง.
ในอดีตก็มีแนวคิดเกี่ยวกับการตระหนักรู้ในตนเองนะ อย่างในพุทธศาสนาก็มีการสอนเรื่องการระลึกรู้กายและใจ เพื่อให้เราเข้าใจตัวเองและเข้าถึงความสงบสุขภายใน.
Self-Awareness ในศาสนาและความเชื่อ
“ให้ทุกวันของการระลึกรู้ร่างกายนำพาใจเป็นพาหนะไปสู่พระนิพพาน”
หรือในคัมภีร์ไบเบิลก็มีการพูดถึงการพักผ่อนจากภาระหนัก เพื่อให้เราได้กลับมาทบทวนและเข้าใจตัวเอง.
เข้าใจความหมายของการ “รู้เท่าทัน”
ลองจินตนาการว่าเรากำลังเดินขึ้นบันไดที่มีป้ายเตือนว่า “ระวังทางต่างระดับ” การรู้เท่าทันตัวเองก็เหมือนกับการที่เราต้องสังเกตและปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์.
ในสถานการณ์ปกติ เราก็แค่เดินขึ้นบันไดไปเรื่อย ๆ แต่เมื่อเจอทางต่างระดับ เราก็ต้องเพิ่มความระมัดระวังมากขึ้น เพื่อไม่ให้สะดุดล้ม.
การรู้เท่าทันตัวเองก็เหมือนกัน เมื่อมีอะไรเข้ามากระทบกับอารมณ์ เราก็ต้องเพิ่มความใส่ใจในการสังเกตและควบคุมตัวเองมากขึ้น.
ข้อควรระวังในการฝึก Self-Awareness
สำคัญที่สุดคือต้องทำด้วยความอ่อนโยน ไม่ตัดสิน หรือโทษตัวเอง เพราะเป้าหมายคือการเข้าใจ ไม่ใช่การตำหนิ.
ทักษะ Self-Awareness ฝึกฝนยังไง?
มีหลายวิธีเลย! หนึ่งในวิธีที่ง่ายที่สุดคือการฝึกอยู่กับปัจจุบันขณะ หรือที่เรียกว่า mindfulness.
ลองหาที่เงียบ ๆ ที่เราสามารถอยู่กับตัวเองได้โดยไม่มีสิ่งรบกวน จากนั้นก็เริ่มตั้งคำถามกับตัวเอง.
การเขียนบันทึกประจำวันก็เป็นอีกวิธีที่ดีในการฝึก Self-Awareness เพราะจะช่วยให้เราตกตะกอนความคิดและความรู้สึกของตัวเอง.
5 คำถามชวนสำรวจตัวเอง
- ขณะนี้ฉันทำอะไร? ลองสังเกตการกระทำของตัวเองอย่างละเอียด เหมือนมีกล้องวงจรปิดจับตาดูอยู่.
- ขณะนี้ฉันสัมผัสได้ถึงสิ่งใด? แยกให้ออกระหว่าง “ดูกับเห็น” หรือ “ฟังกับได้ยิน” รับรู้สิ่งที่ผ่านเข้ามาโดยไม่ตัดสิน.
- ขณะนี้ฉันรู้สึกอะไร? บอกตัวเองว่ากำลังรู้สึกอะไรอยู่ ไม่ว่าจะเป็น สุข เศร้า โกรธ หรือกลัว.
- ความรู้สึกเมื่อสักครู่มาจากความคิดอะไร? ลองตามหาที่มาของความรู้สึก ว่ามาจากความคิดแบบไหน.
- ฉันต้องการสิ่งใด ในช่วงเวลาเท่าไหร่? เริ่มจากความต้องการเล็ก ๆ น้อย ๆ ในระยะสั้นก่อน แล้วค่อย ๆ ขยายไปสู่เป้าหมายที่ใหญ่ขึ้น.
ฝึกฝนมากขึ้นเพื่อเห็นความสัมพันธ์
เมื่อเรารู้ทันตัวเองมากขึ้นแล้ว ลองฝึกสังเกตความสัมพันธ์ของสิ่งต่าง ๆ เช่น สถานการณ์ ความคิด ความรู้สึก ร่างกาย และการกระทำ.
ลองดูว่าสิ่งใดก่อให้เกิดสิ่งใด และแต่ละอย่างมีอิทธิพลต่อกันอย่างไร.
เป้าหมายคือการสังเกตและเข้าใจ ไม่ใช่การตัดสินถูกผิด เพราะถ้าเราเครียดเกินไป เราจะไม่สามารถมองเห็นความสัมพันธ์ได้อย่างเป็นกลาง.
ตัวอย่างการเห็นความสัมพันธ์
สมมติว่าเราเจอสุนัข เราอาจจะคิดว่า “สุนัขต้องกัดฉันแน่ ๆ” ทำให้เรารู้สึกกลัว หัวใจเต้นแรง และวิ่งหนีอย่างไม่คิดชีวิต.
แต่ถ้าเราสามารถเห็นความสัมพันธ์ของความคิด ความรู้สึก และการกระทำ เราก็จะเข้าใจว่าทำไมเราถึงทำแบบนั้น.
ฝึกฝนต่อเนื่องเพื่อเห็นรูปแบบความคิดและการกระทำประจำตัว
เมื่อเราเก็บข้อมูลและสังเกตตัวเองไปเรื่อย ๆ เราจะเริ่มเห็นรูปแบบความคิดและพฤติกรรมที่เรามักมีต่อเหตุการณ์ต่าง ๆ.
เช่น เราอาจจะพบว่าเรามักจะหลีกหนีเมื่อรู้สึกกลัว ไม่ว่าจะเป็นการวิ่งหนีสุนัข หรือการหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่น่ากังวลใจ.
ปลายทางของการรู้เท่าทันตัวเองไม่ใช่การเป็นคนที่สมบูรณ์แบบ แต่เป็นการเข้าใจตัวเองและประคองความรู้สึกให้สงบเท่าที่จะเป็นไปได้.
Self-Awareness เพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่ความสมบูรณ์แบบ
จำไว้ว่าทุกคนมีข้อดีข้อเสีย และไม่มีใครสมบูรณ์แบบ การรู้เท่าทันตัวเองคือการยอมรับและเข้าใจตัวเองในทุกด้าน.
การเดินทางเพื่อทำความเข้าใจตัวเองเป็นเรื่องที่ต้องใช้เวลาและความอดทน แต่ผลลัพธ์ที่ได้คุ้มค่าแน่นอน เพราะมันจะช่วยให้เรามีความสุขและประสบความสำเร็จในชีวิตมากขึ้น.
ถ้ายังรู้สึกสับสนหรือต้องการคำแนะนำเพิ่มเติม อย่าลังเลที่จะปรึกษาผู้เชี่ยวชาญที่ Lovecare Station นะ พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำปรึกษาเสมอ!
![plains, fields, sky, horizon, landscape, summer, meadow, nature, panorama, plains, sky, sky, sky, sky, sky, landscape, landscape, summer, summer [pid:666927][light]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fimg.lovecarestation.com%2Farticles%2Fcover-160-1770639347720.jpg&w=3840&q=75)
![sunrise, clouds, windows wallpaper, full hd wallpaper, beautiful wallpaper, 4k wallpaper 1920x1080, lake, reflection, water, hd wallpaper, sunset, dusk, dawn, sunlight, free background, sky, mac wallpaper, 4k wallpaper, sea, cool backgrounds, ocean, beach, seascape, scenery, wallpaper hd, scenic, laptop wallpaper, desktop backgrounds, idyllic, calm, wallpaper 4k, tranquil, sky background, nature, free wallpaper, background [pid:5992075][dark]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fimg.lovecarestation.com%2Farticles%2Fcover-73-1770639512606.jpg&w=3840&q=75)
![architecture, building, geometric, glass, perspective, reflection, symmetry, contemporary architecture, modern architecture, architecture, architecture, architecture, architecture, architecture [pid:1868547][light]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fimg.lovecarestation.com%2Farticles%2Fcover-74-1770639510562.jpg&w=3840&q=75)
![flower, flower background, petals, nature, flower wallpaper, bloom, beautiful flowers, yellow [pid:4750726][light]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fimg.lovecarestation.com%2Farticles%2Fcover-120-1770639414420.jpg&w=3840&q=75)
![alpine, forest, mountains, daylight, evergreen, grass, green, landscape, mountain peak, nature, outdoors, rocky mountains, scenic, sky, trees, valley, mountains, rocky mountains, rocky mountains, rocky mountains, rocky mountains, rocky mountains, valley [pid:1845947][dark]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fimg.lovecarestation.com%2Farticles%2Fcover-71-1770639516810.jpg&w=3840&q=75)