เคยไหมที่รู้สึกเหมือนมีคนอื่นกำลังควบคุมชีวิตเราอยู่? หรือทำไมบางทีเราถึงทำอะไรที่ไม่เข้าท่า ทั้งที่รู้ว่าไม่ควร? การรู้เท่าทันตัวเอง (self-awareness) นี่แหละที่จะช่วยให้เราเข้าใจความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมของตัวเองมากขึ้น เพื่อที่เราจะได้เป็นตัวของตัวเองอย่างแท้จริง!

ความรู้เท่าทันตัวเอง (Self-Awareness) คืออะไร?

Self-awareness คือความสามารถในการรับรู้และเข้าใจความคิด อารมณ์ ความรู้สึก รวมถึงค่านิยมของเราเอง และที่สำคัญคือการเข้าใจว่าสิ่งเหล่านี้มีอิทธิพลต่อการกระทำของเรายังไงบ้าง.

ลองนึกภาพว่าเราเป็นเหมือนนักสำรวจที่กำลังเดินทางในป่าลึก Self-awareness ก็คือแผนที่และเข็มทิศที่จะช่วยให้เรารู้ว่าตอนนี้เราอยู่ที่ไหน กำลังจะไปไหน และอะไรคือสิ่งที่สำคัญสำหรับเรา.

การรู้เท่าทันตัวเองไม่ใช่แค่การรู้ว่าเราชอบอะไรหรือไม่ชอบอะไร แต่ยังรวมถึงการเข้าใจว่าทำไมเราถึงชอบหรือไม่ชอบสิ่งเหล่านั้น และสิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อการตัดสินใจของเราอย่างไร.

ทำไม Self-Awareness ถึงสำคัญ?

• ช่วยให้เข้าใจตัวเองมากขึ้น: ยิ่งเรารู้จักตัวเองมากเท่าไหร่ เราก็จะยิ่งเข้าใจว่าทำไมเราถึงทำสิ่งต่างๆ และอะไรคือสิ่งที่ขับเคลื่อนเรา.
• ช่วยให้ตัดสินใจได้ดีขึ้น: เมื่อเรารู้ว่าอะไรคือสิ่งที่เราให้ความสำคัญ เราก็จะสามารถตัดสินใจได้สอดคล้องกับค่านิยมของเรามากขึ้น.
• ช่วยให้จัดการอารมณ์ได้ดีขึ้น: การเข้าใจอารมณ์ของตัวเองจะช่วยให้เรารับมือกับความเครียดและความท้าทายต่างๆ ได้ดีขึ้น.

Self-Awareness เป็นทักษะใหม่เหรอ?

จริง ๆ แล้วไม่ใช่เลย! มนุษย์เรามีความสามารถในการรับรู้ตัวเองมาตั้งแต่เกิด แค่ตอนเด็ก ๆ เราอาจจะสื่อสารออกมาในรูปแบบง่าย ๆ เช่น ร้องไห้เมื่อหิว หรืองอแงเมื่อไม่พอใจ.

แต่พอโตขึ้น เราเริ่มที่จะต้องรับรู้ถึงความต้องการของคนอื่น ค่านิยมของสังคม และความคาดหวังต่าง ๆ จนบางทีเราก็ลืมที่จะหันกลับมามองตัวเอง.

ในอดีตก็มีแนวคิดเกี่ยวกับการตระหนักรู้ในตนเองนะ อย่างในพุทธศาสนาก็มีการสอนเรื่องการระลึกรู้กายและใจ เพื่อให้เราเข้าใจตัวเองและเข้าถึงความสงบสุขภายใน.

Self-Awareness ในศาสนาและความเชื่อ

“ให้ทุกวันของการระลึกรู้ร่างกายนำพาใจเป็นพาหนะไปสู่พระนิพพาน”

หรือในคัมภีร์ไบเบิลก็มีการพูดถึงการพักผ่อนจากภาระหนัก เพื่อให้เราได้กลับมาทบทวนและเข้าใจตัวเอง.

เข้าใจความหมายของการ “รู้เท่าทัน”

ลองจินตนาการว่าเรากำลังเดินขึ้นบันไดที่มีป้ายเตือนว่า “ระวังทางต่างระดับ” การรู้เท่าทันตัวเองก็เหมือนกับการที่เราต้องสังเกตและปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์.

ในสถานการณ์ปกติ เราก็แค่เดินขึ้นบันไดไปเรื่อย ๆ แต่เมื่อเจอทางต่างระดับ เราก็ต้องเพิ่มความระมัดระวังมากขึ้น เพื่อไม่ให้สะดุดล้ม.

การรู้เท่าทันตัวเองก็เหมือนกัน เมื่อมีอะไรเข้ามากระทบกับอารมณ์ เราก็ต้องเพิ่มความใส่ใจในการสังเกตและควบคุมตัวเองมากขึ้น.

ข้อควรระวังในการฝึก Self-Awareness

สำคัญที่สุดคือต้องทำด้วยความอ่อนโยน ไม่ตัดสิน หรือโทษตัวเอง เพราะเป้าหมายคือการเข้าใจ ไม่ใช่การตำหนิ.

ทักษะ Self-Awareness ฝึกฝนยังไง?

มีหลายวิธีเลย! หนึ่งในวิธีที่ง่ายที่สุดคือการฝึกอยู่กับปัจจุบันขณะ หรือที่เรียกว่า mindfulness.

ลองหาที่เงียบ ๆ ที่เราสามารถอยู่กับตัวเองได้โดยไม่มีสิ่งรบกวน จากนั้นก็เริ่มตั้งคำถามกับตัวเอง.

การเขียนบันทึกประจำวันก็เป็นอีกวิธีที่ดีในการฝึก Self-Awareness เพราะจะช่วยให้เราตกตะกอนความคิดและความรู้สึกของตัวเอง.

5 คำถามชวนสำรวจตัวเอง

1. ขณะนี้ฉันทำอะไร? ลองสังเกตการกระทำของตัวเองอย่างละเอียด เหมือนมีกล้องวงจรปิดจับตาดูอยู่.
2. ขณะนี้ฉันสัมผัสได้ถึงสิ่งใด? แยกให้ออกระหว่าง “ดูกับเห็น” หรือ “ฟังกับได้ยิน” รับรู้สิ่งที่ผ่านเข้ามาโดยไม่ตัดสิน.
3. ขณะนี้ฉันรู้สึกอะไร? บอกตัวเองว่ากำลังรู้สึกอะไรอยู่ ไม่ว่าจะเป็น สุข เศร้า โกรธ หรือกลัว.
4. ความรู้สึกเมื่อสักครู่มาจากความคิดอะไร? ลองตามหาที่มาของความรู้สึก ว่ามาจากความคิดแบบไหน.
5. ฉันต้องการสิ่งใด ในช่วงเวลาเท่าไหร่? เริ่มจากความต้องการเล็ก ๆ น้อย ๆ ในระยะสั้นก่อน แล้วค่อย ๆ ขยายไปสู่เป้าหมายที่ใหญ่ขึ้น.

ฝึกฝนมากขึ้นเพื่อเห็นความสัมพันธ์

เมื่อเรารู้ทันตัวเองมากขึ้นแล้ว ลองฝึกสังเกตความสัมพันธ์ของสิ่งต่าง ๆ เช่น สถานการณ์ ความคิด ความรู้สึก ร่างกาย และการกระทำ.

ลองดูว่าสิ่งใดก่อให้เกิดสิ่งใด และแต่ละอย่างมีอิทธิพลต่อกันอย่างไร.

เป้าหมายคือการสังเกตและเข้าใจ ไม่ใช่การตัดสินถูกผิด เพราะถ้าเราเครียดเกินไป เราจะไม่สามารถมองเห็นความสัมพันธ์ได้อย่างเป็นกลาง.

ตัวอย่างการเห็นความสัมพันธ์

สมมติว่าเราเจอสุนัข เราอาจจะคิดว่า “สุนัขต้องกัดฉันแน่ ๆ” ทำให้เรารู้สึกกลัว หัวใจเต้นแรง และวิ่งหนีอย่างไม่คิดชีวิต.

แต่ถ้าเราสามารถเห็นความสัมพันธ์ของความคิด ความรู้สึก และการกระทำ เราก็จะเข้าใจว่าทำไมเราถึงทำแบบนั้น.

ฝึกฝนต่อเนื่องเพื่อเห็นรูปแบบความคิดและการกระทำประจำตัว

เมื่อเราเก็บข้อมูลและสังเกตตัวเองไปเรื่อย ๆ เราจะเริ่มเห็นรูปแบบความคิดและพฤติกรรมที่เรามักมีต่อเหตุการณ์ต่าง ๆ.

เช่น เราอาจจะพบว่าเรามักจะหลีกหนีเมื่อรู้สึกกลัว ไม่ว่าจะเป็นการวิ่งหนีสุนัข หรือการหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่น่ากังวลใจ.

ปลายทางของการรู้เท่าทันตัวเองไม่ใช่การเป็นคนที่สมบูรณ์แบบ แต่เป็นการเข้าใจตัวเองและประคองความรู้สึกให้สงบเท่าที่จะเป็นไปได้.

Self-Awareness เพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่ความสมบูรณ์แบบ

จำไว้ว่าทุกคนมีข้อดีข้อเสีย และไม่มีใครสมบูรณ์แบบ การรู้เท่าทันตัวเองคือการยอมรับและเข้าใจตัวเองในทุกด้าน.

การเดินทางเพื่อทำความเข้าใจตัวเองเป็นเรื่องที่ต้องใช้เวลาและความอดทน แต่ผลลัพธ์ที่ได้คุ้มค่าแน่นอน เพราะมันจะช่วยให้เรามีความสุขและประสบความสำเร็จในชีวิตมากขึ้น.

ถ้ายังรู้สึกสับสนหรือต้องการคำแนะนำเพิ่มเติม อย่าลังเลที่จะปรึกษาผู้เชี่ยวชาญที่ Lovecare Station นะ พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำปรึกษาเสมอ!