เคยรู้สึกเหมือนตัวเองเป็นรถไฟเหาะตีลังกาไหม? เดี๋ยวขึ้นสูงปรี๊ด เดี๋ยวลงเหวแบบดิ่งพสุธา บางทีอาการขึ้นๆ ลงๆ แบบนี้อาจเป็นสัญญาณของ 'โรคไบโพลาร์' หรือ 'โรคอารมณ์สองขั้ว' ก็ได้นะ มาทำความรู้จักโรคนี้ให้มากขึ้นกัน จะได้รู้ว่าเราควรรับมือกับอารมณ์ตัวเองยังไง

โรคไบโพลาร์คืออะไร? ทำไมถึงเรียกว่าอารมณ์สองขั้ว?

โรคไบโพลาร์ (Bipolar Disorder) คือ โรคทางอารมณ์ที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์อย่างรุนแรง สลับขั้วไปมาระหว่างช่วงเวลาที่มีอารมณ์ดีเกินไป (Mania) กับช่วงเวลาที่รู้สึกเศร้าซึมอย่างมาก (Depression) เหมือนมีสองขั้วอารมณ์ที่ดึงเราไปมา

ลองนึกภาพว่าวันหนึ่งเราอาจจะรู้สึกพลังล้นเหลือ อยากทำทุกอย่างบนโลก แต่พออีกวันกลับรู้สึกหมดเรี่ยวแรง ไม่อยากทำอะไรเลย แม้แต่จะลุกจากเตียง นี่แหละคือสิ่งที่คนที่เป็นไบโพลาร์ต้องเผชิญ

อาการของโรคนี้ไม่ได้เป็นแค่เรื่องของอารมณ์เท่านั้นนะ มันส่งผลกระทบต่อความคิด พฤติกรรม และการใช้ชีวิตประจำวันของเราด้วย ถ้าไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม โรคนี้อาจทำให้การเรียน การทำงาน หรือความสัมพันธ์กับคนรอบข้างมีปัญหาได้เลย

ไบโพลาร์ต่างจากอารมณ์ขึ้นๆ ลงๆ ทั่วไปยังไง?

• ความรุนแรงของอารมณ์: อารมณ์ของผู้ที่เป็นไบโพลาร์จะเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงและเห็นได้ชัดเจนกว่าคนทั่วไป
• ระยะเวลา: อาการแต่ละช่วง (Mania หรือ Depression) จะคงอยู่นานเป็นสัปดาห์ หรือเป็นเดือน ไม่ใช่แค่ขึ้นๆ ลงๆ ในวันเดียว
• ผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน: อาการของโรคจะส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก เช่น การเรียน การทำงาน หรือความสัมพันธ์กับคนอื่น

สังเกตตัวเอง! อาการแบบไหนที่เข้าข่าย 'Mania'?

ช่วง Mania คือช่วงที่อารมณ์ดีเกินไป หรือที่เรียกว่า 'อารมณ์ดีผิดปกติ' ไม่ได้หมายถึงแค่รู้สึกแฮปปี้เฉยๆ นะ แต่มันคือความรู้สึกที่รุนแรงเกินจริง จนอาจทำให้เราทำอะไรแปลกๆ หรือเสี่ยงอันตรายได้

ลองเช็คลิสต์ตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้บ้างไหมในช่วงที่รู้สึกว่าตัวเองอารมณ์ดีมากๆ

• รู้สึกกระปรี้กระเปร่า มีพลังงานล้นเหลือ ทำอะไรก็ไม่อยากหยุด
• นอนน้อยลง แต่ก็ยังรู้สึกสดชื่น ไม่ง่วง
• พูดเร็ว พูดเยอะ พูดไม่หยุด เหมือนมีเรื่องที่อยากพูดเต็มไปหมด
• คิดเร็ว ไอเดียแล่นเต็มหัว อยากทำอะไรใหม่ๆ ตลอดเวลา
• มั่นใจในตัวเองสูงมาก กล้าทำอะไรที่ไม่เคยกล้าทำ
• ใช้จ่ายเงินมือเติบ ซื้อของที่ไม่จำเป็น
• หงุดหงิดง่าย โกรธง่าย
• มีความต้องการทางเพศสูง

ทำไมอาการ Mania ถึงไม่ดีอย่างที่คิด?

ถึงแม้ว่าการมีพลังงานเยอะๆ จะฟังดูดี แต่จริงๆ แล้วอาการ Mania อาจนำไปสู่ปัญหาหลายอย่างได้นะ

• การตัดสินใจผิดพลาด: ความมั่นใจที่มากเกินไปอาจทำให้เราตัดสินใจผิดพลาด เช่น ลงทุนในเรื่องที่ไม่รู้ หรือมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย
• ปัญหาความสัมพันธ์: ความหงุดหงิดง่ายอาจทำให้เราทะเลาะกับคนรอบข้าง
• ปัญหาด้านการเงิน: การใช้จ่ายเงินมือเติบอาจทำให้เราเป็นหนี้เป็นสิน

เศร้า จ๋อย เหงา... อาการ 'Depression' ในโรคไบโพลาร์เป็นยังไง?

ช่วง Depression คือช่วงที่รู้สึกเศร้า ซึม หมดพลัง เหมือนโลกทั้งใบเป็นสีเทา อาการนี้ก็รุนแรงกว่าความรู้สึกเศร้าทั่วไปมากๆ

ลองสำรวจตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้หรือเปล่าในช่วงที่รู้สึกดาวน์มากๆ

• รู้สึกเศร้า ว่างเปล่า หรือสิ้นหวัง
• หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบทำ
• เบื่ออาหาร หรือกินเยอะเกินไป
• นอนไม่หลับ หรือนอนมากเกินไป
• รู้สึกเหนื่อยง่าย ไม่มีแรง
• สมาธิสั้น ลืมง่าย
• คิดถึงเรื่องความตาย หรืออยากฆ่าตัวตาย

Depression ในไบโพลาร์ต่างจากซึมเศร้าทั่วไปยังไง?

อาการ Depression ในไบโพลาร์อาจมีลักษณะเฉพาะบางอย่างที่แตกต่างจากโรคซึมเศร้าทั่วไปได้ เช่น

• อาจมีอาการหงุดหงิด กระวนกระวายมากกว่าเศร้า
• อาจมีปัญหาเรื่องการนอนมากกว่า
• อาจตอบสนองต่อยาต้านซึมเศร้าได้ไม่ดีเท่าคนที่เป็นโรคซึมเศร้าทั่วไป

อะไรคือสาเหตุของโรคไบโพลาร์?

จริงๆ แล้วสาเหตุของโรคไบโพลาร์ยังไม่เป็นที่เข้าใจกันอย่างชัดเจน แต่เชื่อว่าเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน

• พันธุกรรม: ถ้ามีคนในครอบครัวเป็นไบโพลาร์ เราก็มีโอกาสเป็นมากขึ้น
• สารเคมีในสมอง: ความไม่สมดุลของสารสื่อประสาทในสมองอาจมีส่วนเกี่ยวข้อง
• ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม: เหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ ความเครียด หรือการใช้สารเสพติด อาจกระตุ้นให้เกิดอาการได้

ถึงแม้ว่าเราอาจไม่สามารถป้องกันโรคไบโพลาร์ได้ แต่การรู้ถึงปัจจัยเสี่ยงต่างๆ ก็ช่วยให้เราตระหนักและดูแลตัวเองได้ดีขึ้น

โรคไบโพลาร์เป็นกรรมพันธุ์จริงเหรอ?

การมียีนที่เกี่ยวข้องกับโรคไบโพลาร์ไม่ได้หมายความว่าเราจะเป็นโรคนี้แน่นอน แต่เป็นการเพิ่มโอกาสในการเกิดโรคเท่านั้นเอง ปัจจัยอื่นๆ ก็มีส่วนสำคัญเช่นกัน

รักษาได้ไหม? แล้วต้องรักษายังไงบ้าง?

ข่าวดีก็คือ โรคไบโพลาร์สามารถรักษาได้! ถึงแม้ว่าจะไม่หายขาด แต่การรักษาจะช่วยควบคุมอาการและทำให้เราใช้ชีวิตได้อย่างปกติสุข

วิธีการรักษามีหลายแบบ ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการและปัจจัยอื่นๆ

• การใช้ยา: ยาจะช่วยปรับสมดุลของสารเคมีในสมอง เพื่อควบคุมอารมณ์ให้คงที่
• จิตบำบัด: การพูดคุยกับนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์จะช่วยให้เราเข้าใจโรค รับมือกับอารมณ์ และปรับตัวให้เข้ากับการใช้ชีวิต
• การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม: การดูแลสุขภาพให้แข็งแรง นอนหลับให้เพียงพอ ออกกำลังกาย และหลีกเลี่ยงสารเสพติด ก็มีส่วนช่วยในการควบคุมอาการ

ต้องกินยาไปตลอดชีวิตเลยไหม?

ระยะเวลาในการใช้ยาขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล บางคนอาจต้องกินยาไปตลอดชีวิตเพื่อป้องกันไม่ให้อาการกลับมา แต่บางคนอาจสามารถหยุดยาได้ภายใต้การดูแลของแพทย์

ดูแลตัวเองยังไงดี ถ้าเป็นไบโพลาร์?

การดูแลตัวเองเป็นสิ่งสำคัญมากสำหรับคนที่เป็นไบโพลาร์ เพราะมันช่วยให้เราควบคุมอาการและป้องกันไม่ให้อาการกำเริบได้

• กินยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด: ห้ามหยุดยาเองโดยเด็ดขาด เพราะอาจทำให้อาการแย่ลง
• นอนหลับให้เพียงพอ: การนอนหลับไม่เพียงพออาจกระตุ้นให้อาการ Mania หรือ Depression กำเริบได้
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ: การออกกำลังกายช่วยลดความเครียดและปรับอารมณ์ให้ดีขึ้น
• หลีกเลี่ยงสารเสพติด: แอลกอฮอล์และยาเสพติดอาจทำให้อาการแย่ลง
• สังเกตอาการตัวเอง: จดบันทึกอารมณ์และพฤติกรรมของตัวเอง เพื่อให้รู้ว่าอะไรเป็นตัวกระตุ้นให้อาการกำเริบ
• ปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยาอย่างสม่ำเสมอ: การพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้เราจัดการกับปัญหาต่างๆ ได้ดีขึ้น

มีอะไรที่คนรอบข้างช่วยได้บ้าง?

คนรอบข้างมีบทบาทสำคัญในการช่วยเหลือคนที่เป็นไบโพลาร์ พวกเขาสามารถช่วยได้โดย

• ให้กำลังใจและสนับสนุน: แสดงความเข้าใจและให้กำลังใจคนที่กำลังเผชิญกับโรค
• ช่วยสังเกตอาการ: สังเกตการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์และพฤติกรรมของคนที่เรารัก
• ช่วยเตือนเรื่องการกินยา: เตือนให้กินยาตามที่แพทย์สั่ง
• พาไปพบแพทย์: ถ้าอาการแย่ลง ควรรีบพาไปพบแพทย์

อย่ากลัวที่จะขอความช่วยเหลือ!

โรคไบโพลาร์ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และการขอความช่วยเหลือไม่ได้หมายความว่าเราอ่อนแอ การรักษาและดูแลตัวเองอย่างเหมาะสมจะช่วยให้เรากลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข

ถ้าใครรู้สึกว่าตัวเองมีอาการคล้ายกับที่กล่าวมา หรือมีคนใกล้ชิดกำลังเผชิญกับปัญหาเหล่านี้ อย่าลังเลที่จะปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญนะ

จำไว้ว่า Lovecare Station พร้อมเป็นเพื่อนและให้คำปรึกษาเสมอ ถ้าไม่รู้จะเริ่มตรงไหน ลองทักมาคุยกันได้นะ พวกเราเข้าใจและพร้อมรับฟังเสมอ 😊