ใครที่พลาดไปมีอะไรกับคนที่เราไม่รู้สถานะ HIV หรือถุงยางเกิดแตกขึ้นมา อย่าเพิ่งตกใจจนทำอะไรไม่ถูกนะ! สิ่งที่น้องๆ ทำได้คือการไปรับยา PEP หรือยาต้านไวรัส HIV ฉุกเฉินมากินให้เร็วที่สุดภายใน 72 ชั่วโมงหลังเสี่ยง เพื่อลดโอกาสการติดเชื้อ HIV ได้ ซึ่งวันนี้พี่จะมาอธิบายให้ฟังว่า PEP คืออะไร ทำไมต้องกินภายใน 72 ชั่วโมง แล้วต้องทำยังไงบ้างถ้าต้องการกินยา PEP นะ ไปดูกันเลย!

PEP คืออะไร? ทำไมต้อง 72 ชั่วโมง?

PEP หรือ Post-Exposure Prophylaxis คือยาต้านไวรัส HIV ที่ใช้ในกรณีฉุกเฉิน เพื่อป้องกันการติดเชื้อ HIV หลังจากที่ได้รับความเสี่ยงมาแล้ว เช่น การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันกับคนที่อาจมีเชื้อ HIV การถูกเข็มตำ หรือการสัมผัสเลือดโดยตรง

ทำไมต้องกินภายใน 72 ชั่วโมง? เพราะว่ายา PEP จะมีประสิทธิภาพมากที่สุดถ้ากินภายใน 72 ชั่วโมงหลังได้รับความเสี่ยง ยิ่งกินเร็วยิ่งดี! เพราะหลังจากนั้นเชื้อ HIV จะเริ่มเข้าสู่เซลล์และแพร่กระจายไปในร่างกาย ทำให้ยา PEP ไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อได้แล้ว

ยา PEP ไม่ใช่ยาวิเศษที่กินแล้วจะป้องกันได้ 100% นะน้องๆ แต่ถ้ากินอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอตามที่แพทย์สั่ง ก็สามารถลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ HIV ได้มากเลยทีเดียว

PEP เหมาะกับใคร?

• คนที่เพิ่งมีความเสี่ยงในการสัมผัสเชื้อ HIV มา เช่น มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันกับคนที่อาจมีเชื้อ HIV
• คนที่ถูกเข็มตำ หรือสัมผัสเลือดโดยตรง
• คนที่ถูกล่วงละเมิดทางเพศ

ขั้นตอนการรับยา PEP ต้องทำยังไงบ้าง?

ถ้าคิดว่าตัวเองมีความเสี่ยงที่จะติดเชื้อ HIV สิ่งแรกที่ต้องทำคือ อย่ารอช้า! รีบไปพบแพทย์หรือสถานพยาบาลที่ใกล้ที่สุดให้เร็วที่สุดภายใน 72 ชั่วโมง เพื่อประเมินความเสี่ยงและรับยา PEP

น้องๆ สามารถไปรับยา PEP ได้ที่โรงพยาบาลของรัฐ โรงพยาบาลเอกชน คลินิก หรือหน่วยงานสาธารณสุขต่างๆ ที่ให้บริการด้าน HIV นะ

เมื่อไปถึงสถานพยาบาล แพทย์จะทำการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และอาจมีการตรวจเลือดเพื่อดูว่าเรามีเชื้อ HIV อยู่ก่อนแล้วหรือไม่ รวมถึงตรวจการทำงานของไตและตับ เพื่อให้แน่ใจว่าร่างกายเราพร้อมที่จะรับยา PEP

เตรียมตัวก่อนไปพบแพทย์

• เตรียมข้อมูลเกี่ยวกับความเสี่ยงที่ได้รับ เช่น วัน เวลา สถานที่ และลักษณะของการสัมผัส
• เตรียมข้อมูลเกี่ยวกับสุขภาพของเรา เช่น ประวัติการแพ้ยา โรคประจำตัว และยาที่กำลังกินอยู่
• เตรียมคำถามที่เราอยากถามแพทย์

ระหว่างกินยา PEP ต้องดูแลตัวเองยังไง?

ยา PEP ต้องกินต่อเนื่องทุกวันเป็นเวลา 28 วัน ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด! เพราะจะทำให้ยาไม่ได้ผล และอาจทำให้เกิดเชื้อดื้อยาได้

ยา PEP อาจมีผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ปวดหัว อ่อนเพลีย หรือนอนไม่หลับ แต่ผลข้างเคียงเหล่านี้มักจะไม่รุนแรงและหายไปเองได้ภายในไม่กี่วัน แต่ถ้ามีอาการผิดปกติอะไรเกิดขึ้น ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที

ระหว่างกินยา PEP ควรดูแลสุขภาพให้แข็งแรง พักผ่อนให้เพียงพอ กินอาหารที่มีประโยชน์ และหลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์และการสูบบุหรี่ เพราะจะทำให้ร่างกายอ่อนแอและเพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อ HIV

ข้อควรระวังระหว่างกินยา PEP

• ห้ามใช้ยา PEP ร่วมกับผู้อื่น
• ห้ามบริจาคเลือดหรืออวัยวะระหว่างกินยา PEP
• ถ้ามีเพศสัมพันธ์ ควรถุงยางอนามัยทุกครั้ง

PEP มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง?

อย่างที่บอกไปว่ายา PEP อาจมีผลข้างเคียง แต่ผลข้างเคียงที่พบบ่อยมักจะไม่รุนแรงและหายได้เอง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ปวดหัว อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ หรือมีผื่นขึ้น

แต่ถ้ามีอาการแพ้ยา เช่น มีผื่นขึ้นทั้งตัว หายใจลำบาก หรือหน้าบวม ควรรีบไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

นอกจากนี้ ยา PEP อาจมีผลต่อการทำงานของไตและตับ ดังนั้นแพทย์จะทำการตรวจเลือดเพื่อติดตามการทำงานของอวัยวะเหล่านี้เป็นระยะๆ ในระหว่างที่กินยา PEP

วิธีรับมือกับผลข้างเคียง

• ถ้ามีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ให้กินยาแก้คลื่นไส้ หรือกินอาหารอ่อนๆ
• ถ้ามีอาการท้องเสีย ให้กินยาแก้ท้องเสีย และดื่มน้ำมากๆ
• ถ้ามีอาการปวดหัว ใหกินยาแก้ปวด

PEP ป้องกัน HIV ได้ 100% เลยไหม?

ยา PEP ไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อ HIV ได้ 100% นะน้องๆ แต่ถ้ากินอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอตามที่แพทย์สั่ง ก็สามารถลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ HIV ได้มากถึง 80-90% เลยทีเดียว

ดังนั้น การกินยา PEP ไม่ได้หมายความว่าเราจะปลอดภัยจากการติดเชื้อ HIV 100% เรายังคงต้องระมัดระวังในการมีเพศสัมพันธ์ และใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง เพื่อป้องกันการติดเชื้อ HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ

หลังจากกินยา PEP ครบ 28 วันแล้ว น้องๆ จะต้องไปตรวจเลือดซ้ำอีกครั้ง เพื่อดูว่าติดเชื้อ HIV หรือไม่ และถ้าผลตรวจเป็นลบ ก็แสดงว่ายา PEP ได้ผล และเราไม่ติดเชื้อ HIV แต่ถ้าผลตรวจเป็นบวก ก็แสดงว่าเราติดเชื้อ HIV และต้องเข้ารับการรักษาต่อไป

สิ่งที่ต้องจำ

PEP ไม่ใช่ยาวิเศษ แต่เป็นตัวช่วยฉุกเฉินที่ช่วยลดความเสี่ยง อย่าลืมป้องกันตัวเองทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์นะ!

ค่าใช้จ่ายในการรับยา PEP แพงไหม?

ค่าใช้จ่ายในการรับยา PEP จะแตกต่างกันไปในแต่ละสถานพยาบาล โดยทั่วไปแล้วค่ายา PEP จะอยู่ที่ประมาณ 1,000-3,000 บาทต่อเดือน แต่บางสถานพยาบาลอาจมีโครงการช่วยเหลือ หรือให้ยา PEP ฟรีสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง

นอกจากค่ายา PEP แล้ว อาจมีค่าใช้จ่ายอื่นๆ เพิ่มเติม เช่น ค่าตรวจร่างกาย ค่าตรวจเลือด และค่าปรึกษาแพทย์

สำหรับน้องๆ ที่มีสิทธิการรักษา เช่น สิทธิบัตรทอง สิทธิประกันสังคม หรือสิทธิข้าราชการ สามารถใช้สิทธิเหล่านี้ในการเบิกค่าใช้จ่ายในการรับยา PEP ได้ แต่จะต้องตรวจสอบเงื่อนไขและรายละเอียดของสิทธิการรักษาก่อน

สิทธิการรักษาที่ครอบคลุม PEP

• สิทธิบัตรทอง (หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า)
• สิทธิประกันสังคม
• สิทธิข้าราชการ

สรุปเรื่อง PEP และข้อควรรู้

PEP คือยาต้านไวรัส HIV ฉุกเฉินที่ใช้เพื่อป้องกันการติดเชื้อ HIV หลังจากได้รับความเสี่ยงมาแล้ว ต้องกินภายใน 72 ชั่วโมงหลังเสี่ยง ยิ่งกินเร็วยิ่งดี!

ยา PEP ไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อ HIV ได้ 100% แต่สามารถลดความเสี่ยงได้มากถึง 80-90% ถ้ากินอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ

ถ้าคิดว่าตัวเองมีความเสี่ยงที่จะติดเชื้อ HIV รีบไปพบแพทย์หรือสถานพยาบาลที่ใกล้ที่สุดเพื่อประเมินความเสี่ยงและรับยา PEP นะน้องๆ

น้องๆ ทุกคนมีความเสี่ยงที่จะเจอเรื่องแบบนี้ได้ เพราะฉะนั้นอย่ากลัวที่จะขอความช่วยเหลือนะ! ถ้ามีเรื่องไม่สบายใจหรืออยากปรึกษาเรื่องเพศและความสัมพันธ์ สามารถทักมาคุยกับพี่ๆ Lovecare Station ได้เสมอนะ พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำแนะนำน้องๆ เสมอเลย!