เคยได้ยินคำว่า PEP และ PrEP กันไหม? ยาสองตัวนี้เป็นเหมือนเกราะป้องกัน HIV ที่สำคัญมากๆ แต่หลายคนอาจจะยังไม่รู้จักหรือไม่เข้าใจ วันนี้ Lovecare Station จะมาอธิบายให้เคลียร์แบบเข้าใจง่ายๆ ว่า PEP กับ PrEP คืออะไร ต่างกันยังไง แล้วใครบ้างที่ควรใช้ ไปดูกันเลย!

PEP คืออะไร? ยาต้านฉุกเฉินหลังเสี่ยง HIV

PEP หรือ Post-exposure prophylaxis คือ ยาต้านไวรัส HIV แบบฉุกเฉิน ที่เรากินหลังไปเสี่ยงรับเชื้อมา เช่น มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน ถุงยางแตก หรือถูกเข็มตำมา ซึ่งยา PEP จะช่วยลดโอกาสที่เราจะติดเชื้อ HIV ได้ ถ้ากินอย่างถูกต้องและทันเวลา

PEP ไม่ใช่ยาวิเศษ! ต้องกินภายใน 72 ชั่วโมงหลังเสี่ยง และต้องกินต่อเนื่องทุกวันเป็นเวลา 28 วันถึงจะมีประสิทธิภาพ ถ้าเลย 72 ชั่วโมงไปแล้ว ประสิทธิภาพของยาจะลดลงมาก หรืออาจจะไม่ได้ผลเลยนะ

ใครบ้างที่ควรพิจารณาใช้ PEP?

• คนที่เพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันกับคนที่อาจมีเชื้อ HIV
• คนที่ถูกล่วงละเมิดทางเพศ
• บุคลากรทางการแพทย์ที่สัมผัสกับเลือดหรือสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อ HIV
• คนที่ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับคนอื่น

ถ้าคิดว่าตัวเองมีความเสี่ยง อย่ารอช้า! รีบไปปรึกษาคุณหมอที่โรงพยาบาลหรือคลินิกใกล้บ้าน เพื่อประเมินความเสี่ยงและรับยา PEP ให้เร็วที่สุด

PrEP คืออะไร? ยาป้องกัน HIV ก่อนเสี่ยง

PrEP หรือ Pre-exposure prophylaxis คือ ยาป้องกัน HIV ที่กินก่อนที่จะไปเสี่ยง เหมาะสำหรับคนที่รู้ตัวว่ามีโอกาสเสี่ยงที่จะได้รับเชื้อ HIV เช่น มีคู่นอนหลายคน มีคู่นอนที่ติดเชื้อ HIV แต่ยังไม่ได้กินยา หรือมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำ

PrEP ทำงานโดยการเข้าไปสร้างเกราะป้องกันในร่างกาย ทำให้เชื้อ HIV ไม่สามารถเข้ามาทำร้ายเซลล์ของเราได้ แต่ PrEP ก็ต้องกินอย่างสม่ำเสมอทุกวัน เพื่อให้มีระดับยาในร่างกายเพียงพอที่จะป้องกันเชื้อได้

PrEP กินยังไง?

โดยทั่วไปแล้ว PrEP จะกินวันละ 1 เม็ด ทุกวัน เวลาเดิม แต่ก็มีวิธี “On-Demand PrEP” หรือกินเฉพาะตอนที่จะมีเพศสัมพันธ์ได้ด้วย แต่ต้องปรึกษาคุณหมอก่อนนะว่าวิธีนี้เหมาะกับเราไหม

• กินทุกวัน: เหมาะกับคนที่ความเสี่ยงสูง และมีเพศสัมพันธ์บ่อยๆ
• On-Demand PrEP: เหมาะกับคนที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย และวางแผนได้ว่าจะกินยาก่อนมีเซ็กซ์

PEP vs PrEP: ต่างกันตรงไหน?

หลายคนอาจจะยังงงๆ ว่า PEP กับ PrEP ต่างกันยังไง สรุปง่ายๆ คือ

• PEP: กินหลังเสี่ยง (ยาต้านฉุกเฉิน)
• PrEP: กินก่อนเสี่ยง (ยาป้องกัน)

PEP เหมือนแผนสำรองฉุกเฉิน ส่วน PrEP เหมือนเกราะป้องกันที่เราใส่ไว้ตลอดเวลา เลือกใช้ให้ถูกสถานการณ์ เพื่อป้องกันตัวเองจาก HIV ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ผลข้างเคียงและข้อควรระวัง

ยา PEP และ PrEP ก็เหมือนยาทั่วไป ที่อาจมีผลข้างเคียงได้บ้าง แต่ส่วนใหญ่ไม่รุนแรง และหายได้เอง

• ผลข้างเคียงที่อาจเจอ: คลื่นไส้ อาเจียน เวียนหัว อ่อนเพลีย
• ข้อควรระวัง: กินยาให้ตรงเวลาทุกวัน, ไปตรวจเลือดตามนัดคุณหมอ, แจ้งคุณหมอถ้ามีอาการผิดปกติ

สำคัญ: ทั้ง PEP และ PrEP ไม่สามารถป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ ได้ (เช่น หนองใน ซิฟิลิส) และไม่สามารถป้องกันการตั้งครรภ์ได้ ดังนั้นก็ยังต้องใช้ถุงยางอนามัย และคุมกำเนิดด้วยนะ!

ทำไมต้องตรวจเลือด?

การตรวจเลือดเป็นประจำ (ทุก 3 เดือน) เป็นสิ่งสำคัญมากสำหรับคนที่กิน PrEP เพื่อเช็คว่าเรายังไม่ติดเชื้อ HIV และดูว่ายา PrEP มีผลต่อไตของเราหรือเปล่า

หา PEP และ PrEP ได้ที่ไหน?

ยา PEP และ PrEP ไม่ใช่ยาที่หาซื้อได้ตามร้านขายยาทั่วไปนะ ต้องไปปรึกษาคุณหมอที่โรงพยาบาลหรือคลินิกก่อน เพื่อให้คุณหมอประเมินความเสี่ยง ตรวจเลือด และสั่งยาให้

• โรงพยาบาลรัฐและเอกชน: ส่วนใหญ่มีทั้ง PEP และ PrEP
• คลินิกเฉพาะทาง: เช่น คลินิกนิรนาม สภากาชาดไทย
• คลินิกออนไลน์: บางคลินิกมีบริการปรึกษาและสั่งยาออนไลน์ได้

จำไว้ว่าการป้องกันดีกว่าการรักษา! ถ้ามีความเสี่ยง อย่าอายที่จะปรึกษาคุณหมอ และขอคำแนะนำเรื่อง PEP หรือ PrEP นะ

เรื่อง HIV ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว ถ้าเรารู้จักป้องกัน!

HIV อาจจะดูน่ากลัว แต่ถ้าเรารู้จักวิธีป้องกัน และดูแลตัวเองอย่างถูกต้อง เราก็สามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและปลอดภัยได้ อย่ากลัวที่จะเรียนรู้ และอย่าอายที่จะขอความช่วยเหลือ

วัยรุ่นกับ HIV: เราต้องรู้!

วัยรุ่นเป็นกลุ่มที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ HIV มากขึ้น เพราะอาจจะยังขาดความรู้ความเข้าใจเรื่องเพศ และการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

ดังนั้น การให้ความรู้เรื่อง HIV, PEP, PrEP และการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ เป็นสิ่งสำคัญมากๆ ที่จะช่วยให้วัยรุ่นดูแลตัวเอง และมีสุขภาพที่ดีได้

Lovecare Station เป็นกำลังใจให้ทุกคน!

หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้ทุกคนเข้าใจเรื่อง PEP และ PrEP มากขึ้นนะ ถ้ามีคำถามหรือข้อสงสัยเพิ่มเติม อย่าลังเลที่จะปรึกษาคุณหมอ หรือเข้ามาพูดคุยกับเพื่อนๆ และพี่ๆ ที่ Lovecare Station ได้เลย พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำแนะนำเสมอ!

Lovecare Station เป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน ไม่ว่าคุณจะเป็นใคร เพศอะไร หรือมีความกังวลเรื่องอะไร เราพร้อมที่จะอยู่เคียงข้างและสนับสนุนคุณเสมอ

ถ้ายังไม่รู้จะเริ่มปรึกษาใคร ลองคุยกับพี่ๆ Lovecare Station ได้เลยนะ! พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์แน่นอน